Pariwara/Iklan Bageyan 1

Wara-wara
Wara-wara utawa pengumuman yaiku salah sawijining wujud pawarta/layang/nawala (surat) kang katujokake marang umum. Wara-wara iku layang kang asipat ora resmi
Wara wara iku nnggone nggawe kudu bisa narik kawigaten marang kang bakal maca/ngrungokake, mula kudu cekak aos lan cetha.
Perangane wara-wara ora ganep kaya layang liyane. Isine yaiku sapa kang nggawe wara-wara, katujokake marang sapa, lan surasane apa wis cetha isa diwartakake.
Perangane wara-wara yaiku :

• Adangiyah
• Pambuka/bebuka
• Surasa basa/isi
• Wasana basa/panutup
• Papan lan titi mangsa
• Peprenah
• Asma terang

Jinise wara-wara iku werna-werna, kayata wara-wara, pariwara/iklan, brosur, pamflet, lelayu,baliho, kampanya, lsp.

Wara-wara bisa diwartakake lumantar tulisan utawa lesan. 

Pariwara/Iklan

Pariwara/iklan iku sawijining pesen babagan barang/jasa kang digawe dening produsen kang diandharake lumantar mediya (cetak, audio, elektronik) utawa papan panggonan umum kang ditujokake marang bebrayan agung. Ancase pariwara/iklan yaiku supaya masarakat kesengsem gelem tuku utawa nggunakake barang utawa jasa kasebut.

Bab-bab kang perlu digatekake nalika gawe pariwara yaiku :

• Ukarane cekak aos
• Basane prasaja, gampang ditampa lan dipahami
• Tulisan lan gambare narik kawigaten

Cara Panggawene Pariwara Tinulis

Ing ngisor iki dijlentrehake bab carane nggawe pariwara tinulis :

• Gawenen tampilan (layout) kang prasaja/sederhana. Tampilan kang prasaja yaiku fokus, imbang/simetris, ukuran, wujud, garis, tipografi kang narik kawigaten
• Pamilihing warna kang pas ndadekake pariwaraiku nyenengake. Olahen werna dadi werna kang bisa narik kawigaten lan gawenen werna kang kontras.
• Headline lan isi utama kudu cetha lan jelas ben bisa diwaca kanthi jelas
• Gaya tulisan kudu digatekake

Sumber : 

Gandung Widaryatmo,dkk.2014.Prigel Basa Jawa kanggo SMA/SMK/MA Kelas XI.Jakarta.Erlangga.

Wangsalan lan Basa Rinengga

Wangsalan
Wangsalan yaiku unen-unen utawa tetembungan sing seamper cangkriman, nanging batangane (wangsulane) wis dikandhakake. Mung anggone ngandhakake ora kanthi cetha, nanging sarana disebutake saewanda utawa luwih.
Tuladha:

1. Jenang gula, kowe aja lali (Jenang gula iku arane glali, mula bisa dadi tembung lali)
2. Njanur gunung, kadingaren kok wis rawuh (Janur gunung iku arane aren, mula bisa dadi kadingaren)
3. Jangan gori, nganti judheg anggonku ngrasakake (Jangan gori iku arane gudheg, mula bisa dadi tembung judheg)

Basa Rinengga

Yaiku basa kang kalebu susastra rinacik mawa basa kang endah. Endahing karangan kasawung sarana isi kang narik kawigaten lan nyenengake, sarta basa kang edi peni. Edi penining basa warna-warna, lan katon manawa diucapake. Racikaning basa kang edi peni karana rinengga rengga lan warna-warna rerengganing basa. Kajaba marga endahing basa, karangan katon endah marga becik pangrakite, laras pangrumpakane. 

Jinis-jinise Basa Rinengga :

Tembung saroja 

Tembung saroja yaiku tembung loro kang padha utawa meh padha tegese dianggo bebarengan.

Tuladha: 

Wayang iku minangka budaya kang adi luhung.

Supaya Koperasi Sekolah maju, para pengurus kudu nggunakake akal budi.

Tembung entar

Tembung entar yaiku tembung kang tegesé ora kaya makna saluguné (kata kiasan).Utawa tembung kang ora kena ditegesi sawantahe baé sinebut uga ing basa Indonesia tembang silihan (kiasan).

Tuladha : 

Para warga pada wedi amarga ana wong lara owah.

Sanajan rupane ayu, akeh sing ora seneng amarga tipis lambene.

Wangsalan

Wangsalan yaiku unen-unen kang ngemu teges badhean utawa cangkriman nanging dibatang (dibedhèk) dhéwé. Ukarané ora persis nanging mèmper waé.

Tuladha : 

Sarung jagung, abot entheng ayo ditanggung (klobot)

Pindang lulang, kacek apa aku karo kuwe (Pindhang lulang = Krecek)

Paribasan

Paribasan yaiku unen-unen kang wis gumathok racikane lan mawa teges tartemtu. Dhapukaning paribasan awujud ukara utawa kumpulaning tembung (frase), lan kalebu basa pinathok. Racikaning tembung ora owah, surasa utawa tegese uga gumathok, lumrahe ateges entar. Paribasan ngemu teges: tetandhingan, pepindhan, utawa pepiridan (saemper pasemon).

Tuladha : 

Becik ketitik ala ketara = sing becik bakal tinemu, sing ala bakale ketara

Cebol nggayuh lintang = wong duwe panggayuh kang mokal kecandhake

Bebasan

Bebasan yaiku unen-unen kang ajeg panganggone, mawa teges entar, ngemu surasa pepindhan. Kang dipindhakake kaanan utawa sesipatane wong/barang. Wonge uga katut ing sajrone pepindhan nanging kang luwih ditengenake kaanane utawa tindak-tanduke

Tuladha :

Kocak tandha lukak

tegese : wong kang sugih omong pratandha durung akeh kawruhe

Sedhakep ngawe-awe

tegese : wis mareni marang tumindak ala  nanging ing bathin isih kepingin nindakake maneh

Ngubak-ngubak banyu bening

tegese : gawe kerusuhan ing papan kang tentrem

Saloka

Saloka yaiku unen-unen kang ajeg panganggone mawa teges entar, ngemu surasa pepindhan. Nanging kang dipindhakake wonge.

Tuladha :

Gajah ngidak rapah

tegese : wong kang nglanggar wewalere dhewe

Sumur lumaku tinimba  

tegese : wong kang kumudu-kudu dijaluki warah

Lahan karoban manis

tegese : wong bagus/ayu rupane tur becik bebudhene

Sumber : 

Gandung Widaryatmo,dkk.2014.Prigel Basa Jawa kanggo SMA/SMK/MA Kelas XI.Jakarta.Erlangga.

hhtp://http://setohandoko.blogspot.co.id/p/basa-rinengga.html

Purwakanthi lan Parikan

Purwakanthi
Purwa iku tegese wiwitan, kanthi teges gandheng. Purwakanthi yaiku runtute swara ing ukara., wanda utawa tembung kang kapisan nggandheng wandha utawa tembung sakmburine.
Tuladha :
Kudu jujur yen kowe kepengin makmur
Ana dina ana upa, ana awan ana pangan.

Wimbuh Kawruh Bageyan 2

Ngoko Lugu
Cirine/Titenane :

1. Kabeh tembung-tembunge migunakake tembung ngoko
2. Nggunakake ater-ater tripurusa ngoko (dak-, kok-, di-), panambang ngoko (-ku, -mu, -e, -ake)
3. Tembung sesulih wong kapisan/utama purusa (kata ganti orang pertama) nggunakake tembung aku, sesulih kapindho ( kata ganti orang kedua) nggunakake tembung kowe, lan sesulih katelu (kata ganti orang ketiga) nggunakake tembung dheweke. 

Panggonane :

• Marang sapadha-padha
• Bocah karo bocah
• Wong tuwa marang bocah

Tuladha :

• Kowe sesuk dolan menyang omahku ya!
• Aku karo adhiku padha-padha seneng bal-balan.

Ngoko Alus/Andhap

Cirine/titenane :

1. Nggunakake tembung-tembung ngoko kang diselingi tembung krama/krama inggil
2. Nggunakake ater-ater tripurusa ngoko (dak-, kok-, di-), panambang ngoko (-e, -ake)
3. Tembung sesulih wong kapisan/utama purusa (kata ganti orang pertama) nggunakake tembung aku, sesulih kapindho ( kata ganti orang kedua) nggunakake tembung sampeyan/panjenengan, lan sesulih katelu (kata ganti orang ketiga) nggunakake tembung piyambake/panjenengane
4. Tembung krama /krama inggil digunakake kanggo wong liya lan mapan ing jejer (subjek) utawa wasesa (predikat).

Panggonane : 

• Wong sing padha tuwane
• Wong tuwa marang wong enom sing isih ngajeni
• Adhi marang kakange sing wis kulina

Tuladhane :

• Aku wingi ngerti pakdhe karo budhe tindak nitih mobil.
• Mas Hasta, aku nyuwun tulung panjenengan gawekke tulisan aksara Jawa kang genep.

sumber :
Gandung Widaryatmo,dkk.2014.Prigel Basa Jawa kanggo SMA/SMK/MA Kelas XI.Jakarta.Erlangga.

Wara-wara lan Pariwara

Wara-wara
Wara-wara (pengumuman) yaiku salah sawijining wujud pawarta utawa layang/nawala (surat) kang katujokake marang umum. Mula wara-wara iku warta kang asipat ora resmi.
Perangane wara-wara ora ganep kaya layang liyane, watone sapa kang nggawe, katujokake marang sapa, lan surasane apa wis cetha isa diwartakake.
Perangan wara-wara iku :  adangiyah, pambuka/bebuka, surasa basa/isi, wasana basa/panutup, ppan lan titimangsa, paprenah, lan asma terang.
Jinise wara-wara iku maneka arna, ing antarane kayata wara-wara, pariwara/iklan, brosur, pamflet, lelayu, baliho, kampanye, lsp.
Wara-wara iku diwartakake isa lumantar tulisan utawa lesan.

Pariwara/Iklan
Pariwara/Iklan iku sawijining pesen babagan barang/jasa (produk) kang digawe dening produsen kang diandharake lumantar mediya (cetak, audio, elktronik) utawa papan panggonan umum kang ditujokake marang bebrayan agung.
Bab kang perlu digatekake nalika gawe pariwara yaiku :

1. ukurane cekak aos,
2. basane prasaja, gampang ditampa lan dipahami,
3. tulisan lan gambare narik kawigaten.

Cara Panggawene Pariwara Tinulis

1. Gawenen tampilan (layout) kang prasaja/sederhana. Tampilan kang prasaja yaiku fokus, imbang/simetris, ukuran, wujud, garis, tipografi kang narik kawigaten.
2. Desain werna, pamilihing werna kang pas ndadekake pariwara iku nyenengke. 
3. Headline lan isi utama desain
4. Gaya tulisan, misale huruf cilik menehi kesan ramah lan asor, aksara kandel menehi kesan maskulin, bayangan menehi kesan 3D ing tulisan, lsp.

Pariwara Radhio

Iklan ing radhio duwe cakrik (karakteristik) kayata :

• Theater of the mind, tegese pariwara kang dirungokake kudu ngemot pesen kang ndadekake pamiyarsane duwe angen-angen (imajinasi) tumrap pariwara kang dirungokake.
• Pribadi, tegese pariwara radhio pesene kaya-kaya ngomong langsung marang pamiyarsane.

Pariwara radhio iku lumrahe mung diwartakake satleraman. Mula saka iku panulise teks pariwara becike :

• Nulis kanggo micara, ora diwaca utawa disawang.
• Nulis minangka wujud komunikasi langsung.
• Nulis kanthi kreatif saka individu siji marang liyane.

Pariwara radhio iku nggunakake swara manungsa, musik, jingle, efek swara.

Pariwara TV

Cakrike pariwara TV yaiku :

• Pesen saka produk yaiku audio, visual, lan gerak.
• Piranti ing pariwara TV Luwih genep tinimbang pariwara radhio.

sumber :
Gandung Widaryatmo,dkk.2014.Prigel Basa Jawa kanggo SMA/SMK/MA Kelas XI.Jakarta.Erlangga.

Wimbuh Kawruh

Tembung Ngoko

Yen sinawang saka panggonane, tembung ngoko iku isa digunakake dening wong kapisan, kapindho, katelu. Tembung ngoko mesthi duwe tembung krama, krama inggil, lan utawaa krama andhap. Yen ana tembung kang dikira ngoko nanging kanyatane ora duwe padhanan tembung krama, madya, krama inggil/krama andhap, tembung kasebut diklompoke ing tembung netral.

Tuladha : turu, adus, mangan, lsp.

Crita Rakyat

Pangertene Crita Rakyat
Crita rakyat yaiku crita kang ngrembaka ing sawijining dhaerah lan dianggep minangka asil karya kolektif (bebarengan) karo masarakat ing papan iku.  Umume awujud lelakon cekak kang wose crita munjerake sawijining tokoh.
Crita rakyat(folklore) iku crita saka jaman kuna kang isih urip madyaning bebrayan agung lan diwarisake kanthi lesan.
Crita rakyat iki ngemot piwulang moral lan dianggep minangka pelipur lelara.

Serat Wedhatama Wulangan II (Serat Wedhatama Pupuh Gambuh)

SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH

Serat wedhatama yaiku salah sawijining seratan Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Sri Mangkunegara IV. Serat wedhatama ngandhut piwulang luhur kanggo mbangun budi pekerti. Serat wedhatama duweni isi piwulang babakan budi pekerti utawa tumindak utama gerteni.

Serat wedhatama asale saka basa sansekerta, Wedhatama miturut kamus kawi-indonesia karangan  L. Mardiwasito, saka tembung ''wedha'' kang tegese ilmu pangerten, lan tembung ''Tama'' kang tegese becik. Miturut R. Tanojo tegese tembung ''wedhatama'' yaiku pepathokaning putra. Di deleng saka tembung ''wedha'' tegese pepakem (patokan) lan tama utawa utama kang duwe teges anak. Pepathikaning putra tegese pathokan utawa pedoman kanggo putra lan putrine.
      
Serat wedhatama iku salah sawijining seratane Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo (KGPAA) Mangunegara IV kang wujude tembang. Serat wedhatama ngemot tembang macapat yaiku pupuh Pangkur, Sinom, Pocung, Gambuh lan Kinanthi. Cacahe ana limang pupuh. Ing ngisor iki limang pupuh  ing serat wedhatama yaiku :

Serat Wedhatama Wulangan I (Serat Wedhatama Pupuh Pocung)

SERAT WEDHATAMA PUPUH POCUNG

Serat wedhatama yaiku salah sawijining seratan Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Sri Mangkunegara IV. Serat wedhatama ngandhut piwulang luhur kanggo mbangun budi pekerti. Serat wedhatama duweni isi piwulang babakan budi pekerti utawa tumindak utama gerteni.

Serat wedhatama asale saka basa sansekerta, Wedhatama miturut kamus kawi-indonesia karangan  L. Mardiwasito, saka tembung ''wedha'' kang tegese ilmu pangerten, lan tembung ''Tama'' kang tegese becik. Miturut R. Tanojo tegese tembung ''wedhatama'' yaiku pepathokaning putra. Di deleng saka tembung ''wedha'' tegese pepakem (patokan) lan tama utawa utama kang duwe teges anak. Pepathikaning putra tegese pathokan utawa pedoman kanggo putra lan putrine.
      
Serat wedhatama iku salah sawijining seratane Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo (KGPAA) Mangunegara IV kang wujude tembang. Serat wedhatama ngemot tembang macapat yaiku pupuh Pangkur, Sinom, Pocung, Gambuh lan Kinanthi. Cacahe ana limang pupuh. Ing ngisor iki limang pupuh  ing serat wedhatama yaiku :

Wacan Eksposisi

Pangerten

Wacan Eksposisi yaiku salah sawijining wacana sing bisa mbudidaya ngandharake pokok pikiran sing tujuane njembarake wawasan utawa pangerten sing maca.

Ciri-ciri wacan eksposisi

1.    Wangun tulisan sing nyedhiyani pegertian lan kawruh

2.    Njawab pitakonan bab apa , apa, yen, lan carane

3.    Arupa wacan informasi.

4.    Ana gambar, grafik, karo tabel sing magepokan karo isi wacan.

5.    Wasananing wacan ana penjelasan.

Sesorah

Pangerten

Sesorah yaiku salah satunggaling kaprigelan micara ing sangarepe wong akeh kanggo ngandharake pemanggih utawi ide.

Bab-bab kang digatekake nalika sesorah :

1.      Nyiapake underan / tema sesorah.

2.      Nyiutake tema dadi irah-irahan (judul).

3.      Naliti kahanan pamiarsa.

4.      Ndamel cengkorongan / kerangka sesorah.

5.      Nemtokake ancase / tujuane sesorah.

6.      Ngempalake bahan sesorah.

7.      Ngembangake / ngrembaakake cengkorongan.

8.      Gladhen sesorah.

NOVEL JAWA

Novel yaiku karya sastra awujud prosa kang misuwur. Novel iku uga ngemot unsur-unsur intrinsik lan ektrinsik kang sesambungan. Surasane novel iku ngemot nilai-nilai budaya, sosial, moral, pendidikan, lan sapiturute. 
Ciri-cirine novel :
1.       Cacahe tembung ing  novel luwih saka 35.000 tembung
2.       Suwening wektu kanggo maca novel kang cepet dhewe saora-orane 2 jam utawa 120 menit
3.       Gunggunge kaca wetara 100 kaca
4.       Gumantung ing paraga lan manawa luwih saka saparaga
5.       Caritane luwih saka siji impresi, efek, lan emosi
6.       Caritane dawa kepara ngambra-ambra
7.       Seleksine carita jembar
8.       Alure crita ora cepet
9.       Ora cekak aos nanging akeh tembung utawa ukara kang dibolan baleni

AKSARA JAWA (I)

sumber : 

http://www.gimonca.com/indonesia/huruf_jawa.html

https://nindityo.wordpress.com/2008/04/12/ayo-belajar-nulis-aksara-jawa/

https://hidupsimpel.com/aksara-jawa/

ATER-ATER, SESELAN, LAN PANAMBANG

ATER-ATER

Ater-ater yaiku aksara utawa wanda kang mapan ana sangarepe tembung lingga. Wernane ater-ater ana 3 yaiku:

1.      Ater-Ater Tripurusa

       Ater-ater tripurusa yaiku ater-ater kang mujudake sesulih purusa. Ater-ater tripurusa iku kosokbalene ater-ater anuswara. Beda karo ater-ater anuswara, dene ater-ater tripurusa mratelakake tembung “tanggap” (pasip). Cacahe ater-ater tripurusa ana telu, yaiku dak, ko, di.

Tuladha:

a.       dak + pangan = dakpangan

Roti sing ning meja wis dakpangan mau esuk.

b.       ko + pangan = kopangan

Lauhe kopangan to ?

c.        di + pangan = dipangan

Ibu ngasta oleh-oleh jeruk, banjur mau dipangan Adit.

TEMBUNG SAROJA

Tembung saroja yaiku tembung  loro kang padha utawa meh padha tegese dianggo bebarengan.

Tuladha:

a.       Wayang  iku minangka budaya kang adi luhung.

b.       Supaya Koperasi Sekolah maju, para pengurus kudu nggunakake akal budi.

c.        Wong  Jawa pranyata nduweni kabudayan kang adi luhung.

d.       Pegaweyane mung angkat junjung, apa bisa nyukupi kebutuhane kulawargane ?

e.        Direwangi njungkir njempalik meksa ora bisa cukup kanggo mangan saben dinane.

f.        Dedeg piadege gedhe dhuwur tur gagah prakosa.

g.        Satriya ing Madukara iya raden Harjuna pranyata satriya kang sekti mandraguna.

Tembang Macapat

SEKAR UTAWA TEMBANG

Sekar Macapat utawa Sekar Alit

Macapat iki uga sinebut tembang macapat asli, kang umumé dienggo sumrambah ing ngendi-ngendi. Urut-urutané tembang Jawa iku padha karo lelakoning manungsa saka mulai bayi abang nganti tumekaning pati. Mungguh kaya mangkéné urut-urutané tembang kaya kang ing ngisor iki:

1. Maskumambang: Gambaraké jabang bayi sing isih ono kandhutané ibuné, sing durung kawruhan lanang utawa wadon, Mas ateges durung weruh lanang utawa wadon, kumambang ateges uripé ngambang nyang kandhutané ibuné.

2. Mijil: Ateges wis lair lan wis cetha priya utawa wanita.

3. Sinom: Ateges kanoman, minangka kalodhangan sing paling wigati kanggoné wong anom supaya bisa ngangsu kawruh sak akèh-akèhé.

4. Kinanthi: Saka tembung kanthi utawa nuntun kang ateges dituntun supaya bisa mlaku ngambah panguripan ing alam ndonya.

5. Asmarandana: Ateges rasa tresna, tresna marang liyan (priya lan wanita lan kosok baliné) kang kabèh mau wis dadi kodrat Ilahi.

6. Gambuh: Saka tembung jumbuh / sarujuk kang ateges yèn wis jumbuh / sarujuk banjur digathukaké antarane priya lan wanita sing padha nduwèni rasa tresna mau, ing pangangkah supaya bisaa urip bebrayan.

7. Dhandhanggula: Nggambaraké uripé wong kang lagi seneng-senengé, apa kang digayuh bisa kasembadan. Kelakon duwé sisihan/bojo, duwé anak, urip cukup kanggo sak kulawarga. Mula kuwi wong kang lagi bungah / bombong atine, bisa diarani lagu ndandanggula.

8. Durma: Saka tembung darma/wèwèh. Wong yen wis rumangsa kacukupan uripé, banjur tuwuh rasa welas asih marang kadang mitra liyané kang lagi nandang kacintrakan, mula banjur tuwuh rasa kepéngin darma/wèwèh marang sapadha-padha. Kabèh mau disengkuyung uga saka piwulangé agama lan watak sosialé manungsa.

9. Pangkur: Saka tembung mungkur kang ateges nyingkiri hawa nepsu angkara murka. Kang dipikir tansah kepingin wèwèh marang sapadha - padha.

10. Megatruh: Saka tembung megat roh utawa pegat rohe / nyawane, awit wis titi wanciné katimbalan marak sowan mring Sing Maha Kuwasa.

11. Pocung: Yen wis dadi layon/mayit banjur dibungkus mori putih utawa dipocong sak durungé dikubur.